Осы Заң халықтың көшi-қоны саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейдi, көшi-қон процестерiнiң құқықтық, экономикалық және әлеуметтiк негiздерiн, сондай-ақ оралмандар үшін жерде қажетті тіршілік жағдайларын жасауды белгiлейдi.
      Ескерту. Кіріспе өзгерді - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

I-тарау. Жалпы ережелер

      1-бап. Негізгі ұғымдар

      Осы Заңда мынадай ұғымдар пайдаланылады:
      1) босқындар - саяси сенімдері, нәсілдік, діни наным, азаматтық, ұлттық белгілері, белгілі бір әлеуметтік топқа жататындықы бойынша қудалау құрбаны болуы мүмкін екендігінің негізделген қаупі тәнуі себепті өзі азаматы болып табылатын елден тыс жерде тұруға мәжбүр болған және осындай қауіп салдарынан өз елінің қорғауын пайдалана алмайтын немесе қорғауын пайдаланғысы келмейтін шетелдіктер немесе осындай қауіп салдарынан өзінің бұрынғы кәдуілгі тұрғылықты елінен тыс жерде тұрып жатқан, оқан қайтып орала алмайтын немесе қайтып оралғысы келмейтін азаматтықы жоқ адамдар;
      2) ішкі көші-қон - жеке адамдардың Қазақстан Республикасының ішінде қоныс орнын түрақты немесе уақытша, сондай-ақ маусымдық ауыстыруы;
      3) көшіп келушілер - Қазақстан Республикасына уақытша немесе түрақты тұруға келген шетелдіктер немесе азаматтықы жоқ адамдар;
      4) көшіп келу - шетелдіктердің немесе азаматтықы жоқ адамдардың Қазақстан Республикасына уақытша немесе түрақты тұру үшін келуі;
      5) көшіп келу квотасы - жыл сайын Қазақстан Республикасы аумағына қоныс аударуға рұқсат берілетін көшіп келушілерді сан жағынан шектеу;
      6) оралмандардың көшіп келу квотасы - жыл сайын Қазақстан Республикасы аумағына қоныс аударуға рұқсат берілетін оралмандардың отбасы саны, оларғаосы Заңға сәйкес жеңілдіктер мен өтемақылар қолданылады;
      7) ұжымдық көшіп келу - Қазақстан Республикасына ұйымдасып қоныс аудару;
      8) көшіп-қонушылар - Қазақстан Республикасына келген және Қазақстан Республикасынан кеткен, сондай-ақ себептеріне және уақытының ұзақтығына қарамастан Қазақстан Республикасының ішінде қоныс аударқан адамдар;
      9) көші-қон - жеке адамдардың бір мемлекеттен басқа мемлекетке, сондай-ақ мемлекет ішінде қоныс орнын түрақты немесе уақытша, ерікті немесе амалсыздан ауыстыруы;
      10) заңсыз көшіп келушілер - келу, кету, болу, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағы арғылы транзиттік жүріп әту тәртібін реттейтін заңдарды бұза отырып, Қазақстан Республикасына келген және онда болатын шетелдіктер немесе азаматтықы жоқ адамдар;
      11) оралмандар - Қазақстан Республикасы егемендік алқан кезде оның шегінен тыс жерлерде түрақты тұрқан және Қазақстанға түрақты тұру мақсатымен келген ұлты қазақ шетелдіктер немесе азаматтықы жоқ адамдар;
      12) репатриация - Қазақстан Республикасы азаматтарының өз отанына ерікті немесе амалсыздан қайтып оралуы;
      13) отбасымен көшіп келу - Қазақстан Республикасында тұрып жатқан өзінің отбасы мүшелерімен бірігу үшін отбасы мүшесінің және мүшелерінің Қазақстан Республикасына келуі;
      14) еңбек көші-қоны - жеке адамдардың еңбек қызметін жүзеге асыру үшін басқа мемлекеттерден Қазақстан Республикасына және Қазақстан Республикасынан, сондай-ақ мемлекет ішінде қоныс орнын уақытша ауыстыруы;
      15) халықтың көші-қоны мәселелері жәніндегі уәкілетті орган - халықтың көші-қоны саласында көші-қон саясатын жүзеге асырушы және жұмысты үйлестіруші орталық атқарушы орган (бұдан әрі - уәкілетті орган);
      16) уақытша орналастыру орталығы - өздерін оралмандар деп тану туралы өтініш берген адамдардың және олардың отбасы мүшелерінің Қазақстан Республикасының аумағында уақытша болуына арналған орын;
      17) көшіп кетушілер - Қазақстан Республикасының басқа мемлекетке түрақты немесе уақытша тұру үшін көшіп кеткен азаматтары;
      18) көшіп кету - Қазақстан Республикасы азаматтарының басқа мемлекетке түрақты немесе уақытша тұру үшін кетуі.
      Ескерту. 1-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      2-бап. Халықтың көшi-қонын реттейтiн заңдар

      Көшi-қон саласындағы заңдар Қазақстан Республикасының Конституциясына негiзделедi және осы Заңнан, өзге де нормативтiк құқықтық актiлерден тұрады.

      3-бап. Халықтың көшi-қонын реттеудiң негiзгi
             принциптерi

      Халықтың көшi-қонын реттеу;
      - Қазақстан Республикасының Конституциясында баянды етiлген адамның тұратын жерiн еркiн таңдау құқықын, еңбек бостандығын, қызмет пен көсiп түрiн еркiн таңдауын, кету бостандығын, жүрiп-тұру бостандығын қамтамасыз ету;
      - шығу тегiне, әлеуметтiк, қызмет және мүлiк жағдайына, жынысына, нәсiлiне, ұлтына, тiлiне, дiнге көзқарасына, нанымына, түрақтылықты жерiне немесе өзге де кез келген мән-жайларға қарай қандай да бiр кемсiтуге жол беруге болмайтындықы;
      - Қазақстан Республикасы көшi-қон заңдарының республиканың қазiргi әлеуметтiк-экономикалық жағдайын, оның өткен тарихы мен дәстүрлерiн, даму перспективаларын ескере отырып, көшi-қон жөнiндегi халықаралық ұйымның халықаралық нормалары мен ұсыныстарына сәйкестiгiн қамтамасыз ету;
     ұлты қазақ адамдарды Қазақстан Республикасына қоныстандыруғажан-жақты жәрдемдесу, олардың қоныс тебуін ұйымдастыру, жұмыс орындарын ашу, оралмандарды әлеуметтік қамсыздандыру және оларға әлеуметтік кәмек көрсету;
      - әлеуметтiк-экономикалық және қоғамдық-саяси жағдайдың өзгеруiне байланысты ықтимал көшi-қон мен көшi-қон лектерiнiң бағыттарын болжауға негiзделген iс-әрекеттердiң орташа мерзiмдi және ұзақ мерзiмдi бағдарламаларында әлеуметтiк-экономикалық ынталандыруды талдап жасау негiзiнде ел iшiнде де, одан тыс жерлерде де жән-жосығсыз және ретсiз процестердi болғызбау;
      - көшi-қон процестерiн ретке келтiрудi ұйымдастыруға тиiстi мемлекеттiқ органдардың қатысуы;
      - бастаманы мемлекеттiқ атаулы қолдау жағдайында көшiп-қонушылардың жаңа қоныста жайласуға жеке өзiнiң қатысуы және әрқайсысының, ең алдымен экологиялық және дүлей зiлзала аймағтарынан қоныс аударушылардың өз бетiнше iс-әрекет етуi;
      - басқа елдермен, әсiресе көшiп келушiлердi қабылдаушы елдермен оқып бiлiм алу, кәсiби даярлық, еңбек көшi-қоны түрiнде заңсыз көшiп-ғонуды азайту саласында ынтымағтастық жасау принциптерiне негiзделедi.
      Ескерту. 3-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      4-бап. Көші-қон субъектілері және оларды тіркеу

      Басқа мемлекеттерден Қазақстан Республикасына қоныс аударқан көшіп келушілерге, осы Заңда көзделгеннен басқа жағдайларда, оралмандар, босқындар мәртебесі беріледі.
      Қазақстан Республикасынан басқа мемлекеттерге заңды негiздерде қоныс аударушы адамдар көшiп кетушiлер мәртебесiн алады. Қазақстан Республикасының халықаралық ұйымдар жанындағы дипломатиялық әкілдіктерінің, консулдық мекемелерінің және әкілдіктерінің қызметкерлері, Қазақстан Республикасының шет елдерде уақытша еңбек қызметiн жүзеге асырып жүрген азаматтары, бiтiмгершiлiк борышын атқарушы әскери қызметшiлер, сондай-ақ шет елдерде оқып, емделiп, туристiк сапарда, ұйымдар мен жеке адамдардың шағыруы бойынша және қызметтiк iссапарда жүрген адамдар көшiп кетушiлерге жатпайды.
      Қазақстан Республикасының аумағындағы әрбір көші-қон субъекті өзінің түрақты немесе уақытша тұратын жері бойынша бес күнтізбелік күн ішінде тіркелуге міндетті. Көші-қон субъектілерін тіркеу адамның жеке басын куәландыратын құжат бойынша жүзеге асырылады. Адамның жеке басын куәландыратын құжаттар тізбесін және тіркеу тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
      Ескерту. 4-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

2-тарау. ЕҢБЕК КӨШI-ҚОНЫ

      5-бап. Еңбек көшi-қонын жүзеге асыру тәртiбi

      Қазақстан Республикасы аумағындағы шетелдіктер мен азаматтықы жоқ адамдардың және шетелдегі Қазақстан Республикасы азаматтарының еңбек қызметі Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жүзеге асырылады.
      Еңбек көшi-қонын реттеу кезiнде iшкi еңбек рыногын қорғауға басым мән берiледi. Бұл орайда еңбекшiлердi - Қазақстан Республикасы аумағына заңды түрде жiберiлген көшiп келушiлердi еңбек рыногындағы жағдайға байланысты көшiрiп жiберуге жол берiлмейдi.
      Осы Заңның 11-бабында көзделген жағдайларда шетелдiктер мен азаматтықы жоқ адамдардың еңбек қызметi еңбек көшi-қоны ретiнде қаралмайды.
      Ескерту. 5-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      6-бап. Қазақстан Республикасы азаматтарының
             шетелде еңбек қызметiн жүзеге асыруы

      Әскери қызметтегi адамдарды қоспағанда, Қазақстан Республикасы азаматтарының шетелде еңбек қызметiн жүзеге асыруға құқықы бар.
      Қазақстан Республикасы азаматтарының еңбек қызметiн жүзеге асыру мақсатымен шетелге баруын шектеуге Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларда жол берiледi.

      7-бап. Шетелдiктер мен азаматтықы жоқ адамдардың
             Қазақстан Республикасына еңбек көшi-қоны
             бойынша келу шарты

      Қазақстан Республикасына азаматтығын ауыстыруға байланыссыз, еңбек көшi-қоны ретiмен келген шетелдiктер мен азаматтықы жоқ адамдардың, егер мемлекетаралық келiсiмдерде өзгеше тәртiп белгiленбесе, Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде түрақты тұрғылықты жерi болуға тиiс.
      Қазақстан Республикасына келген және уәкiлеттi органның тиiстi рұқсатынсыз еңбек қызметiн жүзеге асырушы шетелдiктер мен азаматтықы жоқ адамдарды, егер мемлекетаралық келiсiмдерде өзгеше тәртiп белгiленбесе, Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес iшкi iстер органдары Қазақстан Республикасынан кетiруге тиiс.

      8-бап. Қазақстан Республикасы аумағында Тәуелсiз
             Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттер
             азаматтарының еңбек қызметiн жүзеге асыруы

      Қазақстан Республикасы аумағында Тәуелсiз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттер азаматтарының еңбек қызметi осы Заңға және осы мемлекеттер арасында екiжақты, сондай-ақ көпжақты негiзде жасалған шарттарға сәйкес жүзеге асырылады.

3-тарау. Көшiп келу

      9-бап. Оралмандардың көшiп келу квотасын белгiлеу

      Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Президентi осы Заңға сәйкес жеңілдіктер мен әтінімдер берілетін адамдар үшін алдағы жылға және (немесе) болашаққа арналған оралмандардың көшiп келу квотасын белгiлейдi.
      Меншiк нысанына қарамастан барлық ұйымдардың және мемлекеттiқ басқару органдарының орындауы үшiн мiндеттi оралмандардың көшiп келу квотасын белгiлейтiн нормативтiк құқықтық актiде көшiп келушiлердiң қай елден қоныс аударатыны кәрсетiлiп, отбасылардың шекті саны, оларды қабылдауқа, жайқастыру мен бейiмдеуге қажеттi шаралар, олар қоныстануға тиiстi аймағтар, оралмандар үшiн сараланқан жәрдемағылар мен жеңiлдiктер жүйесi белгiленедi.
      Оралмандардың көшiп келу квотасына өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу Қазақстан Республикасы Президентiнiң айрығша ғұзыретi болып табылады.
      Ескерту. Тараудың тағырыбы және 9-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      10-бап. Көшіп келушілердің құқықтары мен міндеттері

      Тұруға ығтиярхат алқан көшіп келушілер Қазақстан Республикасында барлық құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ егер Қазақстан Республикасының заң актілерінде өзгеше көзделмесе, Қазақстан Республикасының азаматтарымен бірдей міндеттерді мойнына алады.
      Ескерту. 10-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      11-бап. Көшiп келушiлер болып табылмайтын адамдар

      Қазақстан Республикасының аумағында жүрген шетелдiктер мен азаматтықы жоқ адамдар, егер олар:
      1) Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан бәлiмдерде әскери қызметте тұрса;
      2) дипломатиялық миссиялар мен халықаралық ұйымдардың ғұрамына кiрсе;
      3) Қазақстан Республикасында оқуда немесе әндiрiстiк практикада жүрсе;
      4) Қазақстан Республикасының аумағында еңбек қызметін жүзеге асырса;
      5) Қазақстан Республикасында ресми тiркелген дiни бiрлестiктерде кәсiби қызметтi жүзеге асырса;
      6) Қазақстан Республикасында тiркелген шетел бұқаралық ақпарат құралдарының, радиосы мен теледидарының әкiлдерi болса;
      7) Қазақстан Республикасына турист ретінде, қайырымдылық әрі ізгілік кәмек көрсету және іскерлік кездесулерді жүзеге асыру мақсатында келсе;
      8) теңiз және өзен кемелерi, әуе, темiр жол және автомобиль кәлiктерi экипаждарының мүшелерi болса, көшіп келушілер болып табылмайды.
      Қазақстан Республикасының Үкiметi Қазақстан Республикасының аумағында жүрген шетелдiк азаматтар мен азаматтықы жоқ адамдарды көшiп келушiлер деп танымайтын басқа да жағдайларды белгiлеуi мүмкiн.
      Осы баптың бiрiншi бәлiгiнде аталған адамдардың құқықтық мәртебесi Қазақстан Республикасының заңдарымен және Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарымен белгiленедi.
      Ескерту. 11-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      12-бап. <*>
      Ескерту. 12-бап алып тасталды - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      13-бап. Көші-қон іс-шараларын қаржымен қамтамасыз ету

      Көші-қон іс-шараларын қаржымен қамтамасыз ету республикалық бюджетте осы мақсатқа көзделген қаражат, сондай-ақ ұйымдардың, соның ішінде шетелдік ұйымдардың ерікті аударымдары, жеке адамдардың қайырмалдықы есебінен жүзеге асырылады.
      Ескерту. 13-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      14-бап. өтініштерді беру, оларды қарау және адамдарды
              оралмандар деп тану тәртібі

      Адамдардың оралмандар деп тану туралы өтінішін отбасының кәмелетке толқан мүшелерінің бірі тікелей өзі немесе уәкілетті әкілі арғылы Қазақстан Республикасының шетелдердегі дипломатиялық әкілдіктеріне, консулдық мекемелеріне немесе уәкілетті органға береді.
      Оралман мәртебесін беру және отбасын оралмандардың көшіп келу квотасына енгізу туралы өтінішті қарау, сондай-ақ осы мәселелер бойынша шешімді ол тіркелген күннен бастап екі ай ішінде уәкілетті органның аумағтық қызметтері қабылдайды.
      Оралмандар деп танылқан адамдарға белгіленген үлгідегі куәлік беріледі. Оралманның куәлігі қатаң есепте болатын құжат болып табылады және осы Заңда көзделген жеңілдіктер мен әтінімдерді алу үшін негіз болады.
      Аумағтық қызметтердің шешіміне Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен жоқары тұрқан уәкілетті органға немесе сотқа шағымдануға болады.
      Ескерту. 14-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      15-бап. өздерін оралмандар деп тану туралы өтініш
              берген адамдардың құқықтары мен міндеттері

      Қазақстан Республикасының шетелдердегі дипломатиялық әкілдіктеріне, консулдық мекемелеріне немесе уәкілетті органға өздерін оралмандар деп тану туралы өтініш берген және Қазақстан Республикасының аумағына келген адамдар Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен шетелдіктер және азаматтықы жоқ адамдар үшін қолданылып жүрген құқықтарды пайдаланады және міндеттерді мойнына алады.
      өздерін оралмандар деп тану туралы өтініш берген адамдардың уақытша орналастыру Орталықтарында тұру жағдайын Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
      Қазақстан Республикасының шет елдердегі дипломатиялық әкілдіктеріне немесе консулдық мекемелеріне өздерін оралмандар деп тану туралы өтініш берген және Қазақстан Республикасының аумағына келген адамдар:
      уақытша орналастыру Орталығына жолдама алғаннан кейін үш күн ішінде сол жерге жүріп кетуге;
      тұрып жатқан жері туралы тиісті аумағтық көші-қон қызметтерін хабардар етуге және Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен ішкі істер органдарында тіркеуден әтуге;
      уақытша орналастыру Орталығында тұрудың белгіленген тәртібін сағтауқа;
      денсаулық сағтау органдарының талап етуі бойынша медициналық тексеруден әтуге, ектіруге, емделуге, сондай-ақ денсаулық сағтау органдарының нұсқамаларын орындауқа;
      өтінішті қарау үшін қажетті мәліметтерді тиісті көші-қон қызметіне хабарлауға міндетті.
      Оралман мәртебесі ол Қазақстан Республикасының азаматтығын алғаннан кейін тоғтатылады.
      Ескерту. 15-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      16-бап. <*>
      17-бап. <*>

      Ескерту. 16-17-баптар алып тасталды - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      18-бап. Лауазымды адамдардың заңсыз көшіп келушілерді
              жұмысқа қабылдақаны үшін жауапкершілігі

      Меншiк нысандарына қарамастан ұйымдар басшыларының Қазақстан Республикасы аумағына заңсыз келген көшiп келушiлердi жұмысқа қабылдау жөнiндегi қасақана iс-әрекеттерi, сондай-ақ лауазымды адамдардың олардың қатысуымен нотариаттық немесе қандай да бiр заңдық iс-әрекеттер жасауы Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленгендей жауапкершiлiкке әкеп соқады.
      Ескерту. 18-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

4-тарау. Көшiп келудiң түрлерi. Көшiп келушiлердiң
келу тәртiбi. Тұруға ығтиярхаттар

      19-бап. Отбасымен көшiп келу

      Көшiп келушiнiң отбасын мына адамдар ғұрайды жұбайы (зайыбы), олардың ата-аналары және оның қарауындағы (соның iшiнде асырап алқан) балалары, сондай-ақ ата-аналары немесе бұрынғы тұрқан жерiнде оларды бағып-күтуге мiндеттi ғорқаншылары жоқ кәмелетке толмақан ақа-iнiлерi, апа-сiңлiлерi.
      Қазақстан Республикасына он сегiз жасқа дейiнгi балалардың қоныс аударуы олардың ата-анасының және асырап алушыларының (қорғаушыларының немесе қамғоршыларының) келiсiмi бойынша шешiледi. Бұл орайда он тәрт жастан он сегiз жасқа дейiнгi балаларға олардың нотариат куәландырқан келiсiмi ұсынылады. Дербес отбасын ғұрмайтын, бiрағ Қазақстан Республикасына ата-анасынан (ғорқаншыларынан немесе қамғоршыларынан) бәлек қоныс аударатын он сегiз жасқа толмақан жасәспiрiмдерге қатысты олардың ата-анасының (ғорқаншыларының немесе қамғоршыларының) ресми куәландырылқан жазбаша келiсiмi талап етiледi.

      20-бап. Ғжымдық көшiп келу

      Ғжымдық көшiп келу Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң тарихи отанына ұжымды түрде қайтып оралуға тiлек бiлдiрген адамдарды ұйымдастырып көшiру туралы шешiмiне сәйкес жүзеге асырылады.

      21-бап. Көшiп келушiлердiң Қазақстан Республикасына
              келу тәртiбi

      Көшiп келушiлердiң Қазақстан Республикасы аумағына келуiн ресiмдеу тәртiбiн Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлейдi.

      22-бап. Шетелдiктiң және азаматтықы жоқ адамның
              Қазақстан Республикасына келуiне бас тарту
              негiздерi

      Шетелдiктiң және азаматтықы жоқ адамның Қазақстан Республикасына келуiне мемлекеттiқ қауiпсiздiктi қамтамасыз ету, қоғамдық тәртiптi және Қазақстан Республикасы халғының денсаулығын қорғау мүдделерiн көздеп бас тартылуы мүмкiн.
      Шетелдiктiң және азаматтықы жоқ адамның Қазақстан Республикасына келуiне мына жағдайларда:
      1) егер ол бейбiтшiлiкке және адамзат қауiпсiздiгiне қарсы қылмыс жасаса;
      2) егер ол мемлекетаралық, ұлтаралық және дiни араздықты тұтандырса;
      3) егер ол Қазақстан Республикасының егемендiгi мен тәуелсiздiгiне саналы түрде қарсы шығса, оның бiрлiгi мен аумағының түтастығын бұзуға шағырса;
      4) егер ол террорлық әрекетi үшiн сотталса не бұрын жасаған ауыр немесе ерекше ауыр қылмысы үшiн соттылықы болса;
      5) егер ол келу туралы әтiнiш ғозқалқан кезде өзi жөнiнде жалқан мәлiметтер хабарласа немесе қажеттi құжаттарды табыс етпесе;
      6) егер ол бұрын Қазақстан Республикасынан ғуып жiберiлсе;
      7) егер Қазақстан Республикасында бұрын болған кезiнде оның шетелдiктер мен азаматтықы жоқ адамдардың Қазақстан Республикасындағы құқықтық жағдайы туралы заңдарды, Қазақстан Республикасының кеден, валюта немесе өзге заңдарын бұзған фактiлерi анығталса;
      8) егер бұл Қазақстан Республикасы азаматтарының және басқа адамдардың құқықтары мен заңды мүдделерiн қорғау үшiн қажет болса, рұқсат етiлмеуi мүмкiн.

      23-бап. Шетелдiктер мен азаматтықы жоқ адамдардың
              Қазақстан Республикасында түрақты тұру
              құқықына арналған құжаттар

      Қазақстан Республикасында түрақты тұруға ішкі істер органдарынан рұқсат алқан шетелдіктерге шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруына ығтиярхат, ал азаматтықы жоқ адамдарға - азаматтықы жоқ адамның куәлігі беріледі.
      Шетелдiкке Қазақстан Республикасында тұруға ығтиярхат және азаматтықы жоқ адамның куәлiгiн беру тәртiбiн Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлейдi.
      Ескерту. 23-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      24-бап. Шетелдікке немесе азаматтықы жоқ адамқа
              Қазақстан Республикасында түрақты тұруға
              рұқсат беруден бас тарту негіздері

      Шетелдікке және азаматтықы жоқ адамға Қазақстан Республикасында түрақты тұруға рұқсат беруден:
      1) кәрінеу заңсыз көшіп келушілерге, сондай-ақ қылмыс жасағаны үшін өздері шығқан елдердің заңдары бойынша ғудалауға ұшырақан көшіп келушілерге;
      2) қылмыс жасағанға дейін түрақты тұратын жері Қазақстан Республикасының шегінен тыс болып, бас бостандығынан айыру орындарынан босақан адамдарқа;
      3) адамзатға қарсы қылмыс жасаған адамдарқа;
      4) оралмандарды қоспағанда, Қазақстан Республикасында болу кезеңінде өзінің тәлем қабілеттілігін растауды Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен табыс етпеген адамдарқа;
      5) Қазақстан Республикасының денсаулық сағтау органдары мен басқа да уәкілетті органдардың ғорытындысына сәйкес Қазақстан Республикасы аумағында эпидемияның таралуына себепші болуы мүмкін сырқаты бар адамдарқа;
      6) Қазақстан Республикасындағы шетелдіктер мен азаматтықы жоқ адамдардың құқықтық жағдайы туралы заңдарды бұзған адамдарға Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен уәкілетті органның, ішкі істер органдары мен Ғлттық қауіпсіздік комитетінің дәлелді шешімдері негізінде бас тартылуы мүмкін.
      Ығтиярхат және азаматтықы жоқ адамның куәлігін беруден бас тартуға Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен шағымдануға болады.
      ЕСКЕРТУ. 24-бап 3-1)-тармағшамен толықтырылды - Қазақстан Республикасының 2001.03.01. N 160 Заңымен.
      Ескерту. 24-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      25-бап. Саяси баспана беру

      Қазақстан Республикасының шетелдiктерге және азаматтықы жоқ адамдарға саяси баспана беруi туралы әтiнiшiн қанақаттандыруды немесе қабылдамауды әрбiр нағты жағдайда Қазақстан Республикасының Президентi жүргiзедi.

      26-бап. <*>

      Ескерту. 26-бап алып тасталды - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.
      Ескерту. 27-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2001.12.24. N 276 Заңымен.
      Ескерту. 27-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      28-бап. <*>

      Ескерту. 28-бап алып тасталды - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      29-бап. Оралмандарға берілетін жеңілдіктер, өтемақылар
              мен басқа да атаулы кәмек түрлері

      1. Мемлекет оралмандарға Қазақстан Республикасына көшіп келіп қоныстану үшін жеңілдікті жағдайлар жасайды және:
      жұмысқа орналасуқа, біліктілігін арттыруға және жаңа кәсіпті меңгеруге жәрдемдесуді;
      мемлекеттік тілді және орыс тілін оқып-үйрену үшін жағдай жасауды;
      Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен әарулы Күштер қатарында қызмет етуден босатуды;
      Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген мәлшерде кәсіптік орта және кәсіптік жоқары білім беру ұйымына түсу үшін квота бәлуді;
      мұғтаждарға мектептерден, мектепке дейінгі ұйымдардан, сондай-ақ әлеуметтік қорғау мекемелерінен орын беруді;
      Қазақстан Республикасының заңдарына немесе Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шарттарға сәйкес зейнетағылар мен жәрдемағылар төлеуді;
      азаматтықы қалпына келтірілген, "Жаппай саяси ғуғын-сүргіндер ғұрбандарын ағтау туралы" Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген өтемақыларға құқықтарын іске асыруды;
      Қазақстан Республикасына келуге виза бергені үшін консулдық алымдардан босатуды;
      Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес медициналық кәмектің тегін кепілді кәлемін алуды;
      Қазақстан Республикасының азаматтары үшін көзделген мемлекеттік атаулы кәмек беруді қамтамасыз етеді.
      2. Көшіп келу квотасы бойынша келген оралмандарға осы баптың 1-тармағында аталған жеңілдіктер мен өтемақылардан басқа, мемлекет:
      шекара арғылы кеден тәлемдері мен салықтар алмай әткізуді;
      түрақты тұратын жеріне дейін тегін баруды және мүлкін апаруды (оның ішінде малын апаруды);
      Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен келген жері бойынша Тұрғын үй сатып алу үшін қаражат бәлуді және біржолғы жәрдемағы төлеуді қамтамасыз етеді.
      3. Оралмандарға жеке Тұрғын үй қүрылысына арналған жер уұаскелерін, нағты гранттар, олар экономиканың әр түрлі салаларында әндірістерді инвестициялақан және ғұрқан кезде преференциялар бәлу тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
      4. Осы бапта көзделген жеңілдіктерді толық кәлемде пайдаланбақан оралмандар оларға құқықын Қазақстан Республикасының азаматтығын алғаннан кейін де сағтайды.
      5. Жергілікті мемлекеттік басқару органдары көшіп келу квотасынан тыс Қазақстан Республикасына қоныс аударқан оралмандарға Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жеңілдіктер мен өтемақылар белгілей алады.
      Ескерту. 29-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2001.12.24. N 276 Заңымен.
      Ескерту. 29-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      29-1-бап. Қазақстан Республикасының шегiнен шықарып
                жiберу

      Көшiп келушiлердi Қазақстан Республикасының шегiнен шықарып жiберу Қазақстан Республикасының шетелдiктер мен азаматтықы жоқ адамдардың құқықтық жағдайы туралы заңдарында белгiленетiн жағдайларда және тәртiппен жүзеге асырылады.
      ЕСКЕРТУ. 29-1-баппен толықтырылды - Қазақстан Республикасының 2001.11.10. N 255 Заңымен.

5-тарау. Көшiп кету

      30-бап. Эмигранттардың кетуiн ресiмдеу тәртiбi

      Көшіп кетушілердің кетуiн ресiмдеу тәртiбiн Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлейдi.
      Ескерту. 5-тарау және 30-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      31-бап. Қазақстан Республикасы азаматтарының Қазақстан
              Республикасынан кетуiн қаржыландыру

      Қазақстан Республикасы азаматтарының басқа мемлекеттерге түрақты тұру үшiн Қазақстан Республикасынан кетуiне байланысты шығындарды қаржыландыру көшіп кетушілердің өз қаражаты есебiнен жүзеге асырылады, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңдарына қайшы келмесе, басқа көздерден де жүзеге асырылуы мүмкiн.
      Қазақстан Республикасынан басқа мемлекеттерге түрақты тұру үшiн кететiн Қазақстан Республикасының азаматтары өздерiне және өз отбасыларының мүшелерiне тиесiлi меншiк құқықы бар мүлкi мен соларға теңестiрiлген мүлiктiк игiлiктерiн Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өз есебiнен әкетуге ғұғылы.
      Азаматтардың мемлекет үшiн мәдени, тарихи немесе өзге де жағынан құнды заттарды Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге әкетуi Қазақстан Республикасының тиiстi заңдарымен және мемлекетаралық шарттармен реттеледi.
      Қазақстан Республикасынан басқа мемлекеттерге түрақты тұру үшiн кеткен адамдардың Қазақстан Республикасы аумағындағы мүлiкке құқықтары Қазақстан Республикасының заңдарымен белгiленедi.
      Ескерту. 31-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      32-бап. Қазақстан Республикасынан кетуге рұқсат
              беруден бас тарту негiздерi

      Қазақстан Республикасының азаматына заңдарға сәйкес мынадай жағдайларда, егер ол:
      1) мемлекеттiқ немесе заңмен ғорқалатын өзге де ғұпияны ғұрайтын мәлiметтердi бiлетiн болса - осы мән-жайлардың күшi тоғтатылқанға дейiн;
      2) қылмыс жасау сезiгi бойынша ұсталып не айыпкер ретiнде тартылса - iс бойынша шешiм шықарылқанға немесе сот үкiмi заңды күшiне енгенге дейiн;
      3) қылмыс жасағаны үшiн сотталқан болса - жазасын әтегенге немесе жазадан босатылқанға дейiн;
      4) өзiне сот жүктеген мiндеттемелердi атқарудан жалтарып жүрсе, - мiндеттемелердi орындақанға дейiн немесе тараптардың келiсiмге қол жеткізуiне дейiн;
      5) мiндеттi мерзiмдi әскери қызметтен әтiп жүрсе - осы қызметтен әтудi аяғтақанға дейiн немесе Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес одан босатылқанға дейiн;
      6) Қазақстан Республикасынан кетуге құжаттар ресiмдеу кезiнде өзi туралы кәрiнеу жалқан мәлiметтер хабарласа - осындай құжатты ресiмдеушi орган мәселенi шешкенге дейiн, бiрағ бiр айдан аспайтын уақытқа;
      7) азаматтық сот iсiнде жауапкер болып табылса - iс бойынша шешiм шықарылқанға немесе сот шешiмi заңды күшiне енгенге дейiн Қазақстан Республикасынан кетуге рұқсат беруден бас тартылуы мүмкiн.
      Қазақстан Республикасының Үкiметi Сыртғы iстер министрлiгiнiң ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасы азаматтарының басқа елге кетуiне, онда тәтенше жағдай қалыптасқан болса, соның салдарынан Қазақстан Республикасының азаматтары ол елге бара қалқан жағдайда олардың қауiпсiздiгiне қатер тәнуi мүмкiн болса, уақытша шектеу енгiзуге ғұғылы.

6-тарау. көшi-қон процестерiн басқару

      33-бап. көшi-қон процестерiн басқару жөнiндегi
              уәкiлеттi орган

      Қазақстан Республикасында көшi-қон процестерiн басқаруды Орталық атқарушы орган жүзеге асырады, оның әкiлеттiгi Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес белгiленедi.

      34-бап. Уәкілетті органның құқықтары мен міндеттері

      1. Уәкілетті органның:
      1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің тапсырмасы бойынша басқа мемлекеттердің үкімет органдарымен, ведомстволарымен, кәсіпорындарымен, мекемелерімен, ұйымдарымен Қазақстан Республикасының аумағынан бір кездері амалсыздан немесе ерікті түрде кеткен отандастардың Қазақстан Республикасына ерікті түрде қоныстануы мәселелері бойынша келісімдер жасасуқа;
      2) Қазақстан Республикасындағы көші-қон мәселелері жәніндегі жұмысты үйлестіруге;
      3) уәкілетті органның аумағтық қызметтерінің оралман мәртебесін беруден және оралмандардың көшіп келу квотасына енгізуден бас тартуы туралы шағымдары бойынша шешім қабылдауға құқықы бар.
      2. Уәкілетті орган өз ғұзыреті шегінде:
      1) елдегі көші-қон процесін талдап, оқан болжам жасауға және бұл туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі мен жергілікті атқарушы органдарға хабарлауқа;
      2) халықтың көші-қонын реттеу жәніндегі шаралар туралы ұсыныстар өзірлеуге;
      3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің қарауына оралмандардың көшіп келу квотасын қалыптастыру жәнінде ұсыныстар енгізуге;
      4) оралмандардың көшіп келу квотасының бекітілген шегінде олардың қоныс аударуын, оларды қабылдау мен жайластыруды ұйымдастыруқа;
      5) көші-қон проблемалары бойынша бағдарламалық іс-шаралар мен нормативтік актілерді өзірлеп, жүзеге асыруқа;
      6) келген оралмандарды тіркеуді, есепке алуды, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен оларға сараланқан жәрдемағылар төлеу мен жеңілдіктерді беруді жүзеге асыруға міндетті.
      Ескерту. 34-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      35-бап. <*>

      Ескерту. 35-бап алып тасталды - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

7-тарау. әорытынды ережелер

      36-бап. әтiнiштi қарауға байланысты шығындарды төлеу
              тәртiбi

      Оралмандар деп танылқан адамдар әтiнiштi қараудың барлық сатыларында мемлекеттiқ органдар шегетiн шығындарды төлеуден босатылады.
      Ескерту. 36-бап өзгерді - Қазақстан Республикасының 2002.03.27. N 313 Заңымен.

      37-бап. әұғығ бұзғаны үшiн жауапкершiлiк негiздерi

      Қазақстан Республикасының аумағында қылмыс жасаған, әкiмшiлiк немесе өзге де құқық бұзған көшiп келушiлер Қазақстан Республикасы бекiткен Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарымен белгiленген жағдайлардан басқа реттерде, Қазақстан Республикасының азаматтарымен ортағ негiздерде жауапкершiлiкте болуға тиiс.

      38-бап. Халықтың көшi-қоны туралы халықаралық шарттар

      Қазақстан Республикасы бекiткен халықаралық шарттар оның заңдары алдында басымдыққа ие болады және халықаралық шартты қолдану үшiн оқан заң шықару талап етiлетiн реттердi қоспағанда, тiкелей қолданылады.
      Егер Қазақстан Республикасы бекiткен халықаралық шартта көшi-қонның осы Заңдағыдан өзге ережелерi белгiленсе, халықаралық шарттың ережелерi қолданылады.

      39-бап. Дауларды шешу

      Көшi-қон мәселелерi жөнiндегi даулар осы Заңда белгiленген тәртiппен және сот тәртiбiмен шешiледi.

      40-бап. Қазақстан Республикасының аумағына заңсыз
              келгенi және Қазақстан Республикасынан заңсыз
              кеткенi үшiн жауапкершiлiк

      Шетелдiктер мен азаматтықы жоқ адамдардың Қазақстан Республикасының аумағына заңсыз келгенi немесе Қазақстан Республикасы азаматтарының Қазақстан Республикасынан заңсыз кеткенi үшiн жауапкершiлiк Қазақстан Республикасының заңдарымен белгiленедi.

      41-бап. Iшкi көшi-қон

      Халықтың iшкi көшi-қоны саласындағы қатынастарын реттеудiң тәртiбi мен шарттары Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жүзеге асырылады.

Қазақстан Республикасының
             Президентi

Басына